Professor Johan Braeckman werd door de atheïstisch-humanistische vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte uitgeroepen tot Atheïst van het Jaar 2022. Filosoof Floris van den Berg sprak de laudatio uit.
Leren denken, leren leven
Het intellectuele debat over het bestaan van god is al sinds de Verlichting beslecht en sinds de evolutietheorie van Darwin is ook de laatste strohalm uit de handen van gelovigen geslagen. Toch is het niet zo dat religie wereldwijd tanende is. Integendeel, religie blijft een hardnekkig virus en zolang niet iedereen is ingeënt met het vaccin van de rede, zal de religiepandemie blijven voortwoekeren. Er is dus behoefte aan een wereldwijd vaccinatieprogramma tegen religie. Het vaccin heet kritisch of vrij denken.
Filosoof Johan Braeckman heeft zo’n vaccin ontwikkeld. Zo heeft hij de afgelopen decennia meer dan duizend publiekslezingen gegeven, waarbij hij als een missionaris diep de binnenlanden van België en Nederland introk. Hoewel religie ook in onze contreien nog voortwoekert, weten we niet hoe het gesteld zou zijn zonder zijn inspanningen. Duidelijk is dat als er geen actief werk gemaakt wordt van verzet tegen het virus van irrationaliteit, het dan bezit zal nemen van een groot deel van de bevolking. Wij mensen zijn, ondanks onze potentie tot kritisch denken, van nature vatbaar voor ontelbare vormen van waanideeën. Er is daarom behoefte aan een constante dosis rationaliteit en religiekritiek. Zonder dat zal de pandemie van religie weer oplaaien.
Als publieksfilosoof durft Braeckman stelling te nemen over controversiële maatschappelijke kwesties, zoals zijn pleidooi voor liberalisering van de euthanasiewetgeving. Maar Braeckman wil zijn publiek niet alleen overtuigen van zijn eigen liberale, humanistische standpunten, hij wil hen helpen zelf betere denkers te worden door valkuilen – hij noemt het denkputten – te herkennen en te vermijden. Kritisch denken vereist studie, oefening, doorzettingsvermogen. Het is meer dan alleen een boek lezen of naar een lezing luisteren of een YouTube video bekijken. Het begint met een kritische houding. Die houding houdt in dat je je bewust bent van je eigen feilbaarheid (en niet alleen van de feilbaarheid van anderen).
Darwins moordbekentenis
In zijn boek Darwins moordbekentenis zet Braeckman uiteen dat de evolutietheorie funest is voor het christendom en dat Darwin dat ook besefte, vandaar Darwins moordbekentenis. Darwin zelf hield dat een beetje stil, om zijn gelovige vrouw niet voor het hoofd te stoten, maar Thomas Huxley roeptoeterde luid en duidelijk rond wat de evolutietheorie voor religie betekende. Huxley werd wel Darwins bulldog genoemd, omdat hij het aandurfde om met gelovigen daarover in debat te gaan. Braeckman treedt in diens voetsporen.
Je zou het misschien niet verwachten, maar mensen die zichzelf atheïst durven noemen, zijn er weinig, zelfs onder filosofen. Een prominente rol speelt hierin het verdedigen van Darwins evolutietheorie tegen religieus geïnstigeerde aanvallen van creationisme en intelligent design. Braeckman laat zien dat wetenschap en religie elkaar epistemologisch uitsluiten. En als liberaal en humanist heeft Braeckman kritiek op tal van morele kwesties waarbij religie botst met menselijkheid.
Braeckman heeft het vermogen om complexe zaken, zoals evolutiebiologie en paleoantropologie aan een groot publiek uit te leggen. Het lezen van Braeckman is echter niet voldoende, wil je er het maximale uithalen, dan zul je moeten studeren en oefenen. Kritisch denken eigen je je niet toe door zo maar een beetje te freewheelen, je zult er moeite voor moeten doen. Dan komt de aap uit de mouw: de meeste mensen hebben er helemaal geen behoefte aan zich tot kritische denkers te ontwikkelen! Daarom zou het beter zijn wanneer kritisch denken onderdeel van het schoolcurriculum wordt.
Irrationaliteit
Afgelopen tijd is er in Nederland ophef ontstaan over salafistische weekendscholen waarin kinderen met islamitische ouders (let op: niet islamitische kinderen, want kinderen behoren vrij van religie te zijn) worden geïndoctrineerd met een orthodoxe en illiberale versie van de Islam. Die weekendscholen houden zich bezig met precies het omgekeerde van kritisch denken. Kennis van de menselijke ontwikkelingspsychologie leert dat vooral kinderen vatbaar zijn voor indoctrinatie. Iets waarmee je kinderen indoctrineert, krijg je er later bijna niet meer uit; als je kinderen daarentegen vaccineert met kritisch denken, krijg je de irrationaliteit er bijna niet meer in. Een democratische samenleving zou kinderen moeten vrijwaren van indoctrinatie en hen vaardigheden voor kritisch denken moeten aanleren.
Braeckman schreef samen met Etienne Vermeersch een eigenzinnige geschiedenis van de filosofie, De rivier van Herakleitos, waarin zij filosofie benaderen als streven naar rationaliteit en humaniteit en laten zien dat er in filosofie ook vele dwaalsporen zitten, zoals het postmodernisme. Deze inleiding in de filosofie is, bij mijn weten, ook het eerste overzichtswerk dat milieu-ethiek en dierethiek behandelt.
Citaten
Ter voorbereiding van deze laudatio heb ik, met grote interesse en veel plezier, gelezen in en gekeken naar de vele hits die ik kreeg bij mijn zoektocht. Graag deel ik enkele citaten uit interviews om een impressie te geven van de manier van redeneren en de stijl van filosoof Johan Braeckman. Ik probeer me voor te stellen hoe het zou zijn als Johan de rol van Jezus als wereldleraar zou overnemen en mensen op zondag zouden lezen in de geschriften van Johan. Nu dus enkele citaten uit de schrift:
Over identiteit: ‘Veel mensen koppelen hun identiteit aan opvattingen die niet voor herziening vatbaar zijn. Als je die opvattingen bekritiseert, voelen ze zich persoonlijk aangevallen. Daarin moet iedereen zichzelf als het ware trainen. Kritiek op je opvattingen is niet noodzakelijk een aanval op je persoon.’
Over wat belangrijk is in het leven: ‘Er heeft nog nooit iemand op zijn sterfbed gezegd: ‘Had ik maar meer gewerkt.’ We zijn te veel vervreemd van wat er echt toe doet. Luiheid, trager leven begint met na te denken over je waarden-hiërarchie en ernaar durven te handelen. Socrates zei het al: ‘Het goede leven is het leven dat doordacht wordt.’’’
Over irrationalisme: ‘Hoger opgeleiden geloven in ingewikkelder vormen van irrationalisme.’
Over luiheid: ‘Goed lui zijn is streven naar zinvolheid. Doen wat je het liefst en het best doet, in je eigen tempo. In die zin is luiheid ook een vorm van hard werken.’ ‘Je kunt niet Kant lezen én je email bijhouden.’ ‘Het vergt traagheid, rust en stilte om waardevolle dingen te leren kennen.’
Erkenningen
Johan Braeckman heeft al veel prijzen en erkenningen op zijn palmares, waaronder de Belgische Prijs Vrijzinnig Humanisme 2019. De atheïstisch-humanistische vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte, opgericht in 1856, is van mening dat de prijs voor Atheïst van het Jaar niet mag ontbreken. De Vrije Gedachte is vol bewondering voor zowel de scherpzinnigheid van zijn atheïsme als zijn tomeloze enthousiasme om atheïsme, humanisme en kritisch denken voor een breed publiek uit te dragen. Jij bent, Johan, een atheïst, vrijdenker, scepticus en liberaal die luiheid promoot. De levenslessen van Jezus van Nazareth zijn alomtegenwoordig; laten we er met zijn allen aan meewerken om de populariteit van Jezus te vervangen door die van Johan. Van Jezus van Nazareth naar Johan van Wetteren. Van wijn naar trappist, van hiernamaals naar nu. Van sprookjes naar wetenschap. Van christelijke levensnegatie, tot humanistische levenskunst.
Johan, het is mij een eer en genoegen: namens vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte roep ik jou uit tot Atheïst van het Jaar! Proficiat!
MarkS schreef: ↑11 nov 2023, 23:08
Wat zegt die zak?
Hij heeft zojuist een homo in elkaar gerost en zoekt nu een vrouw om zich aan te vergrijpen.
Dat heb ik helemaal niet gezegd uilskuiken. De enige die het daar steeds over heeft ben jij, en jij alleen.
wat mij te denken geeft. Ken je het spreekwoord; waar het hart van vol is loopt de geest van over?Het betekent dat men spreekt gaarne over datgene, waarvan zijn hart vervuld is.
Kortom is hier sprake van het aloude ...projectie? Is het de kleine frobbert die een klein stijfje krijgt als hij denkt aan homo's afrossen en vrouwen aanranden?
MarkS schreef: ↑11 nov 2023, 23:08
Wat zegt die zak?
Hij heeft zojuist een homo in elkaar gerost en zoekt nu een vrouw om zich aan te vergrijpen.
Dat heb ik helemaal niet gezegd uilskuiken. De enige die het daar steeds over heeft ben jij, en jij alleen.
wat mij te denken geeft. Ken je het spreekwoord; waar het hart van vol is loopt de geest van over?Het betekent dat men spreekt gaarne over datgene, waarvan zijn hart vervuld is.
Kortom is hier sprake van het aloude ...projectie? Is het de kleine frobbert die een klein stijfje krijgt als hij denkt aan homo's afrossen en vrouwen aanranden?
Het lijkt er wel op he?
Nou sterkte ermee !
Ga jij nou eerst maar 'ns wat doen aan die ad hominem van niet geringe omvang waarmee je op m'n geposte videootje reageerde voordat je met Frob gaat liggen rollebollen.
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 15:08
door Siegfried Stahl
Natuurlijk. Wat had je in gedachten?
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 15:09
door Krautsurfer
Siegfried Stahl schreef: ↑12 nov 2023, 15:08
Natuurlijk. Wat had je in gedachten?
Ah, daar is ie hoor....het verbod op condooms door de katholieke kerk is de bron van alle kwaad. Terwijl als men deed wat de katholieke kerk voorschrijft was het nu juist niet aan de hand. Abstinentie zoals Fry zelf al aangeeft voorkomt de ellende. Maar ze luisteren blijkbaar alleen naar advies dat ze bevalt? Geef daar dan de katholieke kerk de schuld niet van.
En dat ze het kindermisbruik onder de pet willen houden? Yep, dat is niet zo netjes van ze....misschien omdat ze zelf ook wel eens wat geflikt hebben?
Maar wel oud nieuws want het is algemeen bekend dat men het liever stil houdt...
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 15:29
door Siegfried Stahl
Kortom; een toespraak van niks. Zoals verwacht.
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 16:51
door frobbert
...en hoppa, Siegfried bagatelliseert in één keer door het grootschalige misbruik binnen de katholieke kerk. Zoals hij in dat andere topic ook de gruweldaden van Israëlische zijde constant goedpraat. Maar spreek 'm hier vooral niet op aan hoor, ook niet op z'n openlijk geuite vrouwenhaat en homofobie, want dan heet 't opeens een 'ad hominem'. En dit terwijl er op dit forum echt helemaal niemand is die zo fanatiek en veelvuldig stropopt en ad hominemt als ons aller Sieg
Als Sieg plezier heeft dan weet je dat er ergens een vrouw of homo zieltogend in de kreukels ligt
Siegfried's eigen bandje Fervid windt er wat dat betreft ook geen doekjes om. Hun laatste langspelert begint met I Would Do anthing To You en eindigt met Nowhere To Turn. Laat niets aan duidelijkheid te wensen over.
Hoe noemen we dit? Incel-core? Ze zouden hun naam beter kunnen veranderen in Van Der Staaij Generator
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 17:57
door Siegfried Stahl
frobbert schreef: ↑12 nov 2023, 17:53
ergens een vrouw of homo zieltogend in de kreukels ligt
Waar het hart van vol is loopt de mond van over...
Waar het hart van vol is loopt de mond van over...
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 18:18
door frobbert
Siegfried Stahl schreef: ↑12 nov 2023, 17:57
Waar het hart van vol is loopt de mond van over...
Je hebt inderdaad nooit een geheim gemaakt van je vrouwenhaat en homofobie, dat klopt. En zoals nu blijkt uit dat andere topic mag ook islamofobie in dat rijtje maar goed, dat was gezien je hier veelvuldig gedebiteerde extreemrechtse sympathieën natuurlijk niet echt een verrassing.
En daarover gesproken Siegfried gaat nu natuurlijk wederom reageren met 'uilskuiken' en 'wat-juh-seg-ben-juh-selluf'
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 18:20
door (klaz*)
Het lachen is me inmiddels wel vergaan hier.
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 18:20
door Siegfried Stahl
Uilskuiken voldoet te dezent. Uilskuiken!
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 18:20
door Siegfried Stahl
(klaz*) schreef: ↑12 nov 2023, 18:20
Het lachen is me inmiddels wel vergaan hier.
Dat heb je met atheïsten.
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 18:28
door Flaaks
(klaz*) schreef: ↑12 nov 2023, 18:20
Het lachen is me inmiddels wel vergaan hier.
Heb je nou al eens De Schrift Betwist gelezen? Dat is hartelijk lachen, maar met mildheid en compassie.
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 18:39
door (klaz*)
Nee, nog niet.
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 18:42
door Richardus
(klaz*) schreef: ↑12 nov 2023, 18:20
Het lachen is me inmiddels wel vergaan hier.
Jaja, frobbert is echt een sfeermaker!
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 18:48
door frobbert
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 19:13
door Richardus
Ja, jij mag graag digitaal swaffelen.
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 19:23
door frobbert
Het wil niet echt lukken met dat aardig doen van mij hè?
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 19:30
door (klaz*)
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 19:55
door MarkS
frobbert schreef: ↑12 nov 2023, 17:53
Ze zouden hun naam beter kunnen veranderen in Van Der Staaij Generator
Re: Lachen met atheïsten
Geplaatst: 12 nov 2023, 20:35
door Krautsurfer
frobbert schreef: ↑12 nov 2023, 17:53
Ze zouden hun naam beter kunnen veranderen in Van Der Staaij Generator
